การสื่อสารข้อมูลเป็นการถ่ายทอดความรู้ ความคิด  ความรู้สึกจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งโดยอาศัยสื่อหรือ
เครื่องมือต่างๆ เป็นช่องทางในการสื่อสาร  เช่น  การสื่อสารด้วยท่าทาง  ถ้อยคำ สัญลักษณ์ ภาพวาด  จดหมาย เป็นต้น  ต่อมาการสื่อสารข้อมูลได้พัฒนาและก้าวหน้าไปอย่างต่อเนื่อง  มีการนำเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์มาประยุกต์ใช้ในการติดต่อสื่อสาร  ทำให้การติดต่อสื่อสารเกิดความสะดวก รวดเร็ว รวมทั้งได้รับข่าวสารทันเหตุการณ์อีกด้วย

     1.1 ความหมายของการสื่อสารข้อมูลและเครือข่ายคอมพิวเตอร์

           การสื่อสาร ( Communication )  หมายถึง  กระบวนการถ่ายทอดหรือแลกเปลี่ยนสารหรือสื่อระหว่างผู้ส่งและผู้รับ  โดยส่งผ่านช่องทางนำสารหรือสื่อ เพื่อให้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกัน

           การสื่อสารข้อมูล ( Data  Communication ) หมายถึง กระบวนการหรือวิธีการถ่ายทอดข้อมูลระหว่างผู้ใช้คอมพิวเตอร์ที่มักจะอยู่ห่างไกลกัน  และจำเป็นต้องอาศัยระบบการสื่อสารโทรคมนาคม ( Telecommunication) เป็นสื่อกลางในการรับข้อมูล

           เครือข่ายคอมพิวเตอร์ ( Computer Network ) หมายถึง  การเชื่อมโยงระหว่างเครื่องคอมพิวเตอร์ตั้งแต่  2  เครื่องขึ้นไป  เพื่อให้สามารถสื่อสารและแลกเปลี่ยนข้อมูล รวมทั้งสามารถใช้อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ภายในเครือข่ายร่วมกันได้  เช่น ฮาร์ดดิสก์  เครื่องพิมพ์ เป็นต้น

 

     1.2  องค์ประกอบของระบบสื่อสารข้อมูล

     การสื่อสารข้อมูลในเครือข่ายคอมพิวเตอร์  มีองค์ประกอบ ดังนี้

           1. ข่าวสาร ( Message )
ในทางเทคโนโลยีและการสื่อสาร ข่าวสารเป็นข้อมูลที่ผู้ส่งทำการส่งไปยังผู้รับผ่านระบบการสื่อสารซึ่งอาจอยู่ในรูปแบบต่อไปนี้

               ข้อมูล ( Data )
              เป็นรายละเอียดของสิ่งต่างๆ ที่ถูกสร้างและจัดเก็บด้วยคอมพิวเตอร์ เช่น ข้อมูลเกี่ยวกับบุคคล ข้อมูลเกี่ยวกับสินค้า  ข้อมูลเกี่ยวกับหนังสือ เป็นต้น ซึ่งข้อมูลต้องมีรูปแบบที่แน่นอนนับจำนวนได้ และสามารถส่งผ่านระบบสื่อสารได้อย่างรวดเร็ว

               ข้อความ (Text )
              อยู่ในรูปของเอกสารหรือตัวอักขระ  ไม่มีรูปแบบที่แน่นอนและไม่ชัดเจน  นับจำนวนได้ค่อนข้างยากและสามารถส่งผ่านระบบสื่อสารด้วยความเร็วในระดับปานกลาง

               รูปภาพ (Image)
              อยู่ในรูปของภาพแบบกราฟิกแบบต่างๆ เช่น ภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว เป็นต้น ข้อมูลชนิดนี้จะต้องใช้หน่วยความจำมาก  และต้องอาศัยสื่อสำหรับเก็บข้อมูล

               เสียง ( Voice )
              อยู่ในรูปของเสียงพูด  เสียงดนตรี หรือเสียงอื่นๆ ข้อมูลชนิดนี้ไม่สามารถวัดขนาดที่แน่นอนได้  และสามารถส่งผ่านระบบสื่อสารด้วยความเร็วค่อนข้างต่ำ

 

           2. ผู้ส่ง (Sender)
           เป็นอุปกรณ์ที่ทำหน้าที่ส่งข้อมูลที่อยู่ต้นทาง โดยข้อมูลต้องถูกจัดเตรียมนำเข้าสู่อุปกรณ์ส่งข้อมูล เช่น เครื่องคอมพิวเตอร์โมเด็ม ( Modem)  จานไมโครเวฟ  จานดาวเทียม เป็นต้น

 

           3. ผู้รับ (Receiver)
            เป็นอุปกรณ์ที่ทำหน้าที่รับข้อมูลจากอุปกรณ์ส่งข้อมูล เช่น  เครื่องพิมพ์   คอมพิวเตอร์   โมเด็ม จานดาวเทียม เป็นต้น เพื่อนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ต่อไป

 

           4. สื่อกลางหรือตัวกลาง (Media)
            เป็นอุปกรณ์ที่ทำหน้าที่นำข่าวสารรูปแบบต่างๆ จากผู้ส่งไปยังผู้รับ ได้แก่ สายไฟ ขดลวด สายเคเบิล สายไฟเบอร์ออฟติก เป็นต้น สื่อกลางอาจจะอยู่ในรูปของคลื่นที่ส่งผ่านทางอากาศ เช่น ไมโครเวฟ คลื่นดาวเทียม  คลื่นวิทยุ เป็นต้น

 

           5. โพรโทคอล (Protocal)
            เป็นตัวกำหนดคุณลักษณะ กฎระเบียบ หรือวิธีการที่ใช้ในการสื่อสาร เพื่อให้ผู้รับและผู้ส่งสารเข้าใจกัน และสามารถสื่อสารเข้าใจกันอย่างถูกต้อง

 

           6. ซอฟต์แวร์ (Software)
           เป็นโปรแกรมสำหรับดำเนินการและควบคุมการส่งข้อมูลผ่านคอมพิวเตอร์เพื่อให้ได้ข้อมูลตามที่กำหนดไว้  ตัวอย่างซอฟแวร์ เช่น  Microsoft Windows XP / Vista / 7 , UNIX, Internet Explorer, Windows   Live  Messenger  เป็นต้น